Diagonale du Vide
Ze hebben alle drie twee jaar Frans gehad op de basisschool, ze hebben alle drie gymnasium gedaan, en waren alle drie redelijk tot goed in Frans. Daarna waaieren de loopbanen van de drie rayonbeheerders uit. De vrijwilligers van het rayon Frans vertellen over hun belevenissen tussen de boekenbergen van Colette. Op de foto, van links naar rechts: Hein, Piet (groene trui) en Paul.
Paul Andriessen had op school een voorsprong omdat hij een Frans vriendinnetje had. Hij doorzag de finesses van proefvertalingen zo goed dat hij te vrij te werk ging en onvoldoendes haalde. ‘Je begrijpt de tekst, maar je hebt haar niet vertaald’, was het commentaar van de leraar. Hij ging in Nijmegen Franse Taal- en Letterkunde studeren en ontdekte Louis-Ferdinand Céline. Diens ‘Voyage au bout de la nuit’ zette zijn wereldbeeld volledig op zijn kop. ‘Ik werd omver geblazen.’ Hij liet het wereldje van Alliance Française achter zich en switchte naar politicologie en het daarbij passende activisme. Frans en Frankrijk zijn levenslange passies gebleven, met veel vakanties en fietstochten. Nog steeds beklimt hij periodiek de Mont Ventoux ‘om te kijken of ik het nog kan.’
Piet Driest had een aardige leraar Frans, zijn keuze voor Franse taal- en Letterkunde (in Groningen, aan de universiteit die het verst weg lag van zijn geboortestad) was niet heel bewust. Een jaar lang close reading van Madame Bovary verslingerde hem aan Flaubert. Hij heeft al diens voetstappen gevolgd, is op alle plekken geweest, en heeft twee kasten vol boeken van en over Flaubert. Hij omschrijft het boek als een soort Desperate Housewives, net als Eline Vere, Effie Biest en Anna Karenina. Emma’s idee ‘Als ik maar eenmaal in Parijs ben’ is universeel, zoals Ramdas en zijn kompanen in Suriname hun zelfverwerkelijking verwachtten in Amsterdam. Na het afstuderen besefte hij dat het leraarschap, de enige realistische optie, niet zijn ambitie was en ging psychologie studeren.
Hein van der Hoeven heeft (net als Piet en Paul) op de basisschool twee jaar Frans genoten, en had er op het Gym wel aardigheid in. Maar niet voldoende om hem af te houden van een studie rechten. Destijds was Frans bij Buitenlandse Zaken, waar hij kwam te werken, een taal die nog beheerst moest worden. Hij ging naar Franse radiostations luisteren en een cursus conversatie doen om zijn kennis bij te spijkeren. Bij Colette verwachtte hij dat er weinig belangstelling zou zijn voor rayon Frans, vandaar.
De Pyreneeën overgetrokken
Een maand geleden is het hen samen gelukt om alle boeken uit het rayon een keer door hun handen te laten gaan. ‘We hebben het midden van de berg bereikt’ en ‘We zijn de Pyreneeën overgetrokken’ noemen ze dat. Een prestatie die veel Coletters met bewondering en lichte naijver zal vervullen. Een leuke vondst vormden 50 tot 60 afleveringen van Que sais-je, een bekende serie gepopulariseerde wetenschap. Daarnaast kwamen ze veel stof en spinnewebben tegen.
De boeken staan nu op alfabet, behoudens een klein bergje in het gangpad. De ijzeren voorraad omvat Camus, De Beauvoir, Sartre, Sagan, Zola, Proust en Voltaire; en boeken óver Napoleon. De collectie loopt tot ’65, valt hen op. Het werk van Colette is een hoofdstuk apart, dat staat rond de Stoel van Joghum en wordt nog steeds door hem bijgehouden.
Recent wilde een gulle donateur 800 boeken schenken, daar heeft Paul advies over gevraagd aan Kiki Coumans, gerenommeerd vertaalster van Franse literatuur. Deze gift staat nu in de kelder te wachten op toelating tot de winkel.
Franse cultuur lekt weg
Het gesprek komt op het weglekken van Frans en de Franse cultuur uit Nederland. In Den Haag is Icarus verdwenen, een goed gesorteerde boekhandel in de Molenstraat, in Amsterdam is het vermaarde Maison Descartes verkocht. ‘In heel Den Haag zijn bijna geen Franse boeken meer te koop.’ Een van de heren durft te poneren dat Colette de uitgebreidste collectie Franse boeken in Nederland heeft. Dat is mooi, maar ook triest.
Piet rapporteert dat er in Groningen activiteiten zijn om Romaanse talen in ere te houden. Er zijn meerdere Franse avonden gehouden, volgende keer is Céline aan de beurt. Paul associeert verder: Céline was mordicus tegen het verfilmen van zijn werk. Bij een bouquiniste langs de Seine trof Paul een aardig boekje over de discussies en ruzies rond het al dan niet verfilmen van de ‘Voyage’.
En Piet weer: van Bovary zijn 22 verfilmingen, de jongste is nooit in bioscopen vertoond omdat de distributeur failliet ging. Er staat een nieuwe vertaling van Bovary op stapel, door Martin de Haan. De verwachtingen zijn hoog gespannen, want de vertaling van Van Pinxteren was briljant.
Over de verkoop
De klanten zijn vooral expats, maar ook Nederlanders kopen Franse literatuur. Piet heeft meegewerkt aan een Frans gezelschap dat vier keer per jaar een toneelstuk in Theater De Regentes organiseerde. Hij zorgde dat Colette er een standje had (zie foto).
Hardlopers zijn Camus, Sartre en De Saint-Exupéry. Exemplaren van De Kleine Prins zijn meestal binnen een week verkocht. Ook Simenon blijft veelgezocht; diens boeken (veelal als Zwarte Beertjes) liggen in de stapel meteen rechts bij het betreden van de winkel.
Wensen
Hun belangrijkste wens kan als motto in een gevelsteen aan de Reinkenstraat worden gebeiteld: we willen meer kastruimte. Naast hen bivakkeert Engels dat de dubbele rijen heeft afgeschaft. Als ze daar eens zouden indikken, dan komt er minstens één kast vrij voor Frans. Ander soelaas is mogelijk door de naar Nederlands vertaalde literatuur weer terug te brengen naar dat rayon, waar ze overigens vandaan kwam.
De derde wens verandert al pratend in een voornemen. Ze willen meer zien te acquireren, vooral moderne schrijvers. Ze vinden het gênant dat de collectie, op Houellebecq na, ophoudt halverwege de jaren ’60. Dat kan toch niet. Dat is de winkel ook verplicht aan Colette die per slot Française was.
In de categorie anekdotes past het verhaal dat Tomas Ross een tijdje geleden zoveel plezier beleefde aan de winkel dat hij alle aanwezige exemplaren van zijn werk heeft gesigneerd. Twee dozen met werk van Zola, respectievelijk Molière, hebben jarenlang op een koper liggen wachten.
Piet heeft een boek met een handgeschreven opdracht van Apollinaire in bezit gehad en via Colette voor een mooie prijs verkocht.
Saint-Sauveur-en-Puisaye
Het geboortedorp van Colette ligt in de Diagonaal der Leegte. Die loopt van Noordoost naar Zuidwest Frankrijk, en wordt zo genoemd omdat de bevolkingsdichtheid er sterk is afgenomen in de twee afgelopen eeuwen. Het zou een mooi idee zijn om bij vijfde verjaardag van de overname, volgend jaar, een excursie van Coletters per bus naar Saint-Sauveur-en-Puisaye te organiseren. Het dorp maakt veel werk van haar beroemde inwoonster. Per slot was ze een grande dame, werd opgenomen in de Académie Goncourt en het Légion d’Honneur, en is nog steeds feministisch icoon.
Naschrift
Kort na het interview hebben de drie met succes gezocht naar moderne Franse literatuur. Ze hebben zoveel gevonden dat daar nu twee planken mee zijn ingeruimd.